EOS
อาณาจักรสุโขทัยก่อตั้งขึ้นเมื่อประมาณ พ.ศ. 1792 โดยมีผู้นำไทยสองท่านคือ พ่อขุนบางกลางหาว และ พ่อขุนผาเมือง ได้ร่วมกันขับไล่พวกขอมออกไป
ปฐมกษัตริย์: พ่อขุนบางกลางหาว ขึ้นครองราชย์ทรงพระนามว่า "พ่อขุนศรีอินทราทิตย์" เป็นกษัตริย์องค์แรกแห่งราชวงศ์พระร่วง
ในสมัยสุโขทัยมีการปกครองที่โดดเด่นมาก แบ่งเป็น 2 ระยะ:
ตอนต้น (พ่อปกครองลูก): กษัตริย์มีความใกล้ชิดกับประชาชนเหมือนพ่อดูแลลูก มีการแขวน "กระดิ่ง" ไว้หน้าประตูวังเพื่อให้ราษฎรที่เดือดร้อนมาสั่นเพื่อร้องทุกข์
ตอนปลาย (ธรรมราชา): กษัตริย์ทรงนำหลักธรรมทางพระพุทธศาสนามาใช้ในการปกครอง โดยเฉพาะในสมัยพระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไท)
สุโขทัยเป็นอาณาจักรที่มั่งคั่งและมีเสรีภาพทางธุรกิจ:
การค้าเสรี: มีคำกล่าวในศิลาจารึกว่า "ใครจักใคร่ค้าช้างค้า ใครจักใคร่ค้าม้าค้า" และไม่มีการเก็บภาษีผ่านด่าน (จกอบ)
ตลาดปสาน: คือชื่อเรียกตลาดในสมัยสุโขทัย
เครื่องสังคโลก: เป็นสินค้าส่งออกที่สำคัญมาก (เครื่องปั้นดินเผาเคลือบสีเขียวไข่กา)
ตระพัง: การขุดสระน้ำขนาดใหญ่เพื่อกักเก็บน้ำไว้ใช้ในยามแล้ง
อักษรไทย: พ่อขุนรามคำแหงมหาราชทรงประดิษฐ์ "ลายสือไทย" ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 1826 ซึ่งเป็นต้นแบบของภาษาไทยในปัจจุบัน
ศาสนา: พระพุทธศาสนานิกายเถรวาท (ลัทธิลังกาวงศ์) รุ่งเรืองมาก
ศิลปกรรม: พระพุทธรูปปางลีลา ถือเป็นศิลปะที่สวยงามและอ่อนช้อยที่สุดของยุค
| พระนาม | ผลงานเด่น |
| พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ | ผู้ก่อตั้งอาณาจักรสุโขทัย |
| พ่อขุนรามคำแหงมหาราช | ประดิษฐ์อักษรไทย, ขยายอาณาเขตกว้างขวาง |
| พระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไท) | นิพนธ์เรื่อง "ไตรภูมิพระร่วง", ทำนุบำรุงศาสนา |
พระราชกรณียกิจ:
ทรงร่วมกับพ่อขุนผาเมือง ขับไล่พวกขอมสบาดโขลญลำพงออกไปจากดินแดนไทย
สถาปนาอาณาจักรสุโขทัย และเป็นต้นราชวงศ์พระร่วง
รวบรวมคนไทยให้เป็นปึกแผ่นในช่วงเริ่มก่อตั้งอาณาจักร
จดจำง่ายๆ: "ผู้สร้างอาณาจักรและไล่ขอม"
พระองค์ทรงเป็นกษัตริย์รัชกาลที่ 3 ที่ทำให้สุโขทัยเจริญรุ่งเรืองที่สุดในทุกด้าน
พระราชกรณียกิจ:
ด้านภาษา: ทรงประดิษฐ์ "ลายสือไทย" (พ.ศ. 1826) ซึ่งพัฒนามาเป็นอักษรไทยในปัจจุบัน
ด้านการปกครอง: ทรงปกครองแบบ "พ่อปกครองลูก" และแขวนกระดิ่งไว้หน้าประตูวังให้ราษฎรสั่นเพื่อร้องทุกข์
ด้านเศรษฐกิจ: ทรงส่งเสริมการค้าเสรี ไม่เก็บภาษีจกอบ (ภาษีผ่านด่าน) และสร้างทำนบกักเก็บน้ำ (สรีดภงส์)
ด้านความสัมพันธ์: ทรงแผ่ขยายอาณาเขตไปกว้างขวางที่สุด
จดจำง่ายๆ: "ประดิษฐ์อักษรไทย สั่นกระดิ่ง ร้องทุกข์"
พระองค์ทรงเป็นกษัตริย์รัชกาลที่ 6 ที่เปลี่ยนรูปแบบการปกครองโดยเน้นเรื่อง "ศาสนา"
พระราชกรณียกิจ:
ด้านศาสนา: ทรงนิพนธ์หนังสือเรื่อง "ไตรภูมิพระร่วง" ซึ่งเป็นวรรณคดีทางพระพุทธศาสนาเรื่องแรกของไทย เพื่อสอนให้คนเกรงกลัวต่อบาปและทำความดี
ด้านการปกครอง: ทรงเปลี่ยนจากการปกครองแบบพ่อปกครองลูก มาเป็นแบบ "ธรรมราชา" (กษัตริย์ผู้ทรงธรรม)
ด้านวัฒนธรรม: ทรงสร้างพระพุทธชินราช (จังหวัดพิษณุโลก) และทรงบูรณะวัดวาอารามมากมาย
จดจำง่ายๆ: "แต่งไตรภูมิพระร่วง เน้นธรรมะนำเมือง"
