1. บทนำ (Introduction)

การพัฒนาโรงเรียนเป็นประเด็นสำคัญของการจัดการศึกษาไทยมาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในบริบทที่สังคมไทยกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วทั้งด้านโครงสร้างประชากร เศรษฐกิจ สังคม เทคโนโลยี และความคาดหวังของผู้เรียนและผู้ปกครอง โรงเรียนในฐานะหน่วยงานหลักของระบบการศึกษาจึงไม่อาจดำรงอยู่ในรูปแบบเดิม หากแต่จำเป็นต้องพัฒนาและปรับตัวอย่างเป็นระบบเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาและสร้างความเชื่อมั่นให้กับสังคม

นักวิชาการด้านการบริหารการศึกษาไทยได้ให้ความสำคัญกับแนวคิดการพัฒนาโรงเรียนมาอย่างต่อเนื่อง โดยมองว่าการพัฒนาโรงเรียนมิใช่เพียงการปรับปรุงผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียนเท่านั้น แต่เป็นกระบวนการพัฒนาเชิงระบบที่ครอบคลุมการบริหารจัดการ การจัดการเรียนรู้ การพัฒนาครูและบุคลากร ตลอดจนความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียนกับชุมชนและสังคม (สมาน อัศวภูมิ, 2559; วราภรณ์ รุ่งเรืองศรี, 2561)

ในบริบทการศึกษาไทย แนวคิดการพัฒนาโรงเรียนมีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับนโยบายการศึกษาของรัฐ การประกันคุณภาพการศึกษา และการกระจายอำนาจสู่สถานศึกษา ซึ่งล้วนมุ่งหวังให้โรงเรียนมีความเข้มแข็ง สามารถบริหารจัดการตนเอง และพัฒนาคุณภาพการศึกษาอย่างต่อเนื่อง (สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน, 2564) อย่างไรก็ตาม การนำแนวคิดดังกล่าวไปสู่การปฏิบัติจำเป็นต้องคำนึงถึงความหลากหลายของบริบทโรงเรียนไทย ทั้งในด้านพื้นที่ ทรัพยากร วัฒนธรรม และความพร้อมของบุคลากร

นอกจากนี้ การเข้าสู่ยุคดิจิทัลและการแพร่หลายของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) ได้ส่งผลให้บทบาทของโรงเรียนและครูเปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญ องค์กรทางการศึกษาไทยและนานาชาติต่างชี้ให้เห็นว่า โรงเรียนในยุคใหม่จำเป็นต้องพัฒนาผู้เรียนให้มีสมรรถนะที่หลากหลาย ทั้งด้านการคิดวิเคราะห์ การเรียนรู้ตลอดชีวิต คุณธรรม และการใช้เทคโนโลยีอย่างมีจริยธรรม (สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา, 2563; UNESCO, 2023) ครูในฐานะวิชาชีพหลักของระบบการศึกษาจึงต้องมีความเข้าใจเชิงระบบเกี่ยวกับการพัฒนาโรงเรียน และตระหนักถึงบทบาทของตนเองในฐานะผู้ร่วมขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลง

บทที่ 1 นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวางรากฐานความเข้าใจเกี่ยวกับแนวคิดการพัฒนาโรงเรียนในบริบทสังคมไทยและการเปลี่ยนแปลงของโลกยุคดิจิทัล โดยนำเสนอความหมายและพัฒนาการของการพัฒนาโรงเรียน การมองโรงเรียนในฐานะระบบเปิด และการเชื่อมโยงแนวคิดดังกล่าวกับบทบาทของครูและโรงเรียนไทยในยุคดิจิทัลและยุคปัญญาประดิษฐ์ ทั้งนี้ เพื่อใช้เป็นกรอบแนวคิดพื้นฐานสำหรับการเรียนรู้ในบทถัดไปของรายวิชา 0510 301 การพัฒนาโรงเรียน